تغذیه دقیق در مرغ گوشتی؛ چالش ها و راهکارها
چرا زمان عبور از جیرههای سنتی فرا رسیده است؟
«تغذیه دقیق در مرغ گوشتی یکی از مهمترین عوامل اثرگذار بر FCR، هزینه تولید و سلامت گله است»
مقدمه: چالش بزرگ تغذیه دقیق مرغ گوشتی در ایران
تغذیه بیش از ۷۰ درصد هزینه تولید مرغ گوشتی را تشکیل میدهد، اما هنوز بخش زیادی از فارمهای کشور از فرمولهای ثابت سه یا چهار فازی استفاده میکنند. این جیرهها معمولاً از استانداردهای جهانی (Ross 308 و Cobb 500) کپی میشوند، بدون آنکه شرایط اقلیمی، کیفیت مواد اولیه یا نوسان وزن گله در نظر گرفته شود.
نتیجه؟ بخشی از مواد مغذی هدر میرود، کارایی خوراک پایین میآید و اختلاف وزن بین پرندگان افزایش مییابد. در همین زمان، پژوهشهای جهانی از جمله مطالعهی Nawab et al., 2025 نشان میدهند که تغذیه دقیق (Precision Feeding) میتواند آیندهی پایدار و اقتصادی مرغداریها را رقم بزند.
تغذیه دقیق در مرغ گوشتی باعث کاهش ضریب تبدیل غذایی و بهبود رشد یکنواخت میشود.
یافتههای کلیدی پژوهش
در این مطالعه، پژوهشگران با تنظیم ترکیب جیره بر اساس وزن و نیاز واقعی روزانهی پرندگان، تأثیر تغذیه دقیق را بر عملکرد رشد ارزیابی کردند.
- پرندگان گروه تغذیه دقیق با همان مقدار خوراک، کارایی خوراک (FCR) بهتری داشتند.
- انرژی متابولیزه آشکار (AME) بالاتر و یکنواختی وزن گله بیشتر شد.
- مهمتر اینکه، این بهبودها بدون افزایش هزینه خوراک حاصل گردید.
به بیان ساده، این پژوهش نشان داد که تنها با بازنگری در نحوه فرمولاسیون و زمانبندی جیره میتوان بازده اقتصادی مرغداری را بالا برد—بدون نیاز به افزودنیهای گرانقیمت یا تجهیزات پیچیده.
یکی از چالشهای اصلی تغذیه دقیق در مرغ گوشتی، انتخاب صحیح فازهای خوراک است.
تغذیه دقیق چیست و چگونه کار میکند؟
«تغذیه دقیق» یعنی تطبیق پیوسته ترکیب خوراک با نیاز واقعی پرنده در هر مرحله از رشد. این مفهوم از فناوریهای دادهمحور الهام گرفته است:
- دادههای وزن، مصرف خوراک و شرایط محیطی روزانه جمعآوری میشوند.
- الگوریتم یا متخصص تغذیه با استفاده از این دادهها، نسبت انرژی–پروتئین و اسیدهای آمینه را برای روز بعد اصلاح میکند.
- به جای سه جیرهی ثابت، صدها ترکیب کوچکتر تولید میشود که دقیقاً با وضعیت متابولیک گله همخوان است.
در عمل، میتوان این سیستم را در سطح فارم با نرمافزارهای هوشمند و خوراکسازهای اتوماتیک پیادهسازی کرد
🇮🇷 وضعیت فعلی جیرهها در ایران؛ فاصله با جهان
اکثر مرغداریهای ایران همچنان از الگوی سنتی زیر پیروی میکنند:
- Starter: 22–23 ٪ CP، ~2950 kcal/kg
- Grower: 20–21 ٪ CP، ~3050 kcal/kg
- Finisher: 18–19 ٪ CP، ~3150 kcal/kg
هرچند این مقادیر با کتابچههای استاندارد همخوانی دارد، اما در عمل هیچ سنجش روزانهای از وزن، FCR یا سلامت گله در تصمیمگیری لحاظ نمیشود. افزون بر آن، کیفیت متغیر ذرت و کنجاله سویا، وجود مایکوتوکسینها و استفاده محدود از افزودنیهای علمی باعث میشود کارایی جیره واقعی کمتر از مقدار محاسبهشده باشد.
مدیریت انرژی و پروتئین از اصول اساسی تغذیه دقیق در مرغ گوشتی است.
چرا مرغدار باید به سمت تغذیه دقیق برود؟
در بسیاری از فارمها، تغذیه دقیق در مرغ گوشتی میتواند ۵ تا ۱۲ درصد هزینه خوراک را کاهش دهد.
|
مزیت |
توضیح علمی |
اثر اقتصادی |
|
بهینهسازی FCR |
جیره دقیقتر یعنی تبدیل بهتر خوراک به وزن زنده |
کاهش ۵–۸ ٪ هزینه دان |
|
کاهش تنوع وزنی گله |
تنظیم مواد مغذی بر اساس وزن واقعی |
فروش یکنواختتر و بازارپسندتر |
|
کاهش دفع نیتروژن |
حذف پروتئین اضافی از جیره |
محیط تمیزتر و بوی کمتر |
|
افزایش پایداری تولید |
کاهش وابستگی به نوسان کیفیت مواد اولیه |
ثبات در عملکرد |
|
پایهگذاری برای تغذیه هوشمند AI-Based |
دادهها ورودی الگوریتمهای یادگیری ماشین میشوند |
تصمیمگیری خودکار |
راهکارهای بهبود تغذیه دقیق در مرغ گوشتی در ایران
- پایش دادههای واقعی فارم
نصب ترازوی دیجیتال، سنسورهای دما و سیستم ثبت مصرف خوراک روزانه.
- استفاده از نرمافزار فرمولاسیون دینامیک
بهجای Excel یا Brill قدیمی، از سیستمهایی بهره بگیرید که قابلیت «بهروزرسانی روزانه جیره» دارند.
- ارزیابی سریع مواد اولیه (NIR Analyzer)
تغییرات پروتئین و انرژی هر محموله ذرت و سویا را قبل از ورود به میکسر اندازهگیری کنید.
- استفاده از افزودنیهای هدفمند (Precision Additives)
مانند بیوتیکهای دقیق، ترکیبات گیاهی نانوکپسوله و پروبیوتیکهای سفارشیشده برای گلههای ایران.
- آموزش نیروی انسانی
تغذیه دقیق فقط فناوری نیست، نیازمند دانش فیزیولوژی و تحلیل داده است.
آینده تغذیه طیور: از داده تا تصمیم
تحقیقات جدید در دانشگاههای اروپا و کانادا نشان میدهد که ادغام دادههای متابولومیک و میکروبیوم روده در فرمولاسیون خوراک میتواند گام بعدی پس از تغذیه دقیق باشد.
در این رویکرد، وضعیت سلامت و متابولیسم پرنده به صورت زیستی اندازهگیری شده و جیره بر اساس «پاسخ واقعی بدن» تنظیم میشود—نه فقط وزن و سن.
در ایران، زیرساخت اولیه این مسیر با سیستمهای هوشمند در حال شکلگیری است؛ جایی که تحلیل داده، هوش مصنوعی و تغذیه علمی در خدمت بهرهوری پایدار قرار میگیرند.
مرغداریهایی که زودتر به این مسیر وارد شوند، نهتنها در رقابت اقتصادی جلو میافتند، بلکه پایهی گذار به مرغداری هوشمند نسل آینده را میگذارند.
منابع :
Evaluation of Precision Feeding to Enhance Broiler Growth Performance- Animals (Basel)، 2025
